Filipstadmassief

  • a. Filipstadgraniet. Algemeen.

    • 1. Filipstadgranieten. Herkomst.
    • 2. Filipstadgraniet. Rots. Omg. Filipstad.

    Filipstadgraniet. Algemeen. (1,8 miljard jaren)

    Filipstadgranieten en verwante gesteenten zijn afkomstig van een zeer groot langgerekt massief. Dat zich globaal uitstrekt van over de Noorse grens langs steden als Hagfors en Filipstad naar de noordkant van het Vättermeer. Vandaar strekt het zich zuidoostelijk uit naar Östergotland (o.a.Kindagraniet) en zuidelijk over het Vättermeer nar het gebied ten zuiden van Jönköping. (Barnarpgraniet) In dit gebied dat enkele honderden km lang is komt een grote verscheidenheid aan gesteenten voor, die bepaalde kenmerken van het Filipstadmassief bezitten, maar daarnaast ook eigen kenmerken hebben. (Kindagraniet, Barnarpgraniet, Kristinehamngraniet). Alle gesteenten uit de Filipstadfamilie zijn porfierisch en ze hebben grote roodachtige of bruingetinte kaliveldspaateerstelingen. Vaak komen in dezelfde steen veldspaten voor met verschillende kleuren. Veel veldspaten hebben een lichte of soms een roodachtige plagioklaasmantel In de grondmassa liggen verder vrij veel plagioklaas, lichtgrijze of blauwachtige kwarts en een aantal aggregaten van vooral biotiet en soms wat hoornblende. Sommige typen zijn vrij sterk gedeformeerd.

     

  • b. Filipstadgraniet. Gedeformeerd.

    • 1. Filipstadgraniet. Gedef. Opende.
    • 2. Detail van foto 1.
    • 3. Filipstadgraniet. Gedef. Buitenkant van steen 1.
    • 4. Filipstadgraniet. Gedef. N.O.P.
    • 5. Filipstadgraniet. Gedef. N.O.P.
    • 6. Filipstadgraniet. Gedef. Trimunt.
    • 7. Filipstadgraniet. Gedef. Drogeham.
    • 8. Filipstadgraniet. Gedef. Omg. Ee.
    • 9. Filipstadgraniet. Gedeformeerd. Omg. Klein Waabs. D.
    • 10. Detail van foto 9.
    • 11. Filipstadgraniet. Gedeformeerd. Donderen.
    • 12. Detail van foto 11.
    • 13. Filipstadgraniet. Kegnaes. Dk.

    Filipstadgraniet. Gedeformeerd.

    Gedeformeerde Filipstadgranieten komen vooral voor tussen Filipstad en Karlskoga. De karakteristieke ringen schijnt men pas goed te zien in een verweringskorst. Dat geldt hier duidelijk voor steen 1. Er is echter niet uit te sluiten, dat de getoonde stenen uit een ander gebied binnen het Filipstadmassief afkomstig zijn.
    De steen van foto 7 is opvallend. Dit sterk gedeformeerde type doet sterk denken aan een ogengneis. Het gehalte aan rode plagioklaas is opvallend. Vooral op de verweerde buitenkant vormt deze rode plagioklaas fraaie ringen om een aantal kaliveldspaten. De aanwezigheid van deze rode plagioklaasringen duidt er op, dat het gesteente mogelijk afkomstig is uit Östergötland of ten noorden van het Vättermeer.

     

  • c. Filipstadgraniet. Rode plagioklaas.

    • 1. Filipstadgraniet. N.O.P.
    • 2. Filipstadgraniet.. Detail van foto 1.
    • 3. Filipstadgraniet. Hindsholm. Dk.
    • 4. Filipstadgraniet. Als. Dk.
    • 5. Filipstadgraniet. Flyvesandet. Dk.
    • 6. Detail van foto 5.

    Filipstadgraniet. Rode plagioklaas.

    Filipstadgranieten met rode ringen komen uit het zuidelijke gedeelte van het Filipstadmassief o.a.  uit Östergötland. Het zijn nog al eens stenen met een zwarte grondmassa. De plagioklaas is roodachtig. Nr.4 heeft een zwarte grondmassa met rode en gele plagioklaas. De steen valt echter op door de felgekleurde geelachtige plagioklaas. P.Smed noemt dit soort stenen “Globen- und Sterne-Granit”. Stenen met dergelijke gele plagioklaas komen volgens hem voor ten noorden van het Vättermeer.
     

  • d. Filipstadgraniet. Grijs

    • 1. Filipstadgraniet. Hasmark. Dk.
    • 2. Filipstadgraniet. Hasmark. Dk.
    • 3. Filipstadgraniet. Detail van foto 2.
    • 4. Filipstadgraniet. Opende.
    • 5. Filipstadgraniet. Als. Dk.
    • 6. Detail van foto 5.
    • 7. Filipstadgraniet. Burgum.
    • 8. Filipstadgraniet. Groeve bij Hjülsjö. Zweden.
    • 9. Detail van foto 8.

    Filipstadgraniet. Grijs.

    Een opvallende variëteit uit het Filipstadmassief. In de grijze of geelachtige gekleurde grondmassa die bestaat uit een mengsel van klichtgekleurde kwartsen en kaliveldspaat liggen een groot aantal veldspaten, die dezelfde kleur hebben als de grondmassa. Ze vallen vooral op door de lichtgekleurde plagioklaasringen. Zwarte mineralen komen nauwelijks voor. Nr 2 en nr. 5 tonen iets van een langgerekte vorm, waarschijnlijk een gevolg van deformatie. Praktisch alle ovoïden van  nr.2 tonen een sterk zonaire opbouw.

  • e. Filipstadgraniet. Overig

    • 1. Filipstadgraniet. Veenwouden.
    • 2. Filipstadgraniet. Ertebolle. Dk.
    • 3. Filipstadgraniet. Kås Hoved.
    • 4. Detail van foto 3.
    • 5. Filipstadgraniet. Vadum Strand. Dk.
    • 6. Detail van foto 5.
    • 7. Filipstadgraniet. N.O.P.
    • 8. Filipstadgraniet. Detail van foto 7.
    • 9. Filipstadgraniet. Drogeham.
    • 10. Filipstadgraniet. Sarup Strand. Als. Dk.
    • 11. Filipstadgraniet. Schuilenburg.
    • 12. Detail van foto 11

    Filipstadgraniet. Overig.

    Nr.1 heeft duidelijk rode veldspaten en blauwe kwartsen. Nr.2 is een opvallende contrastrijke steen.In de zwarte grondmassa liggen een vrij klein aantal violette kaliveldspaten met een mantel van witte plagioklaas. De witte plagioklazen vallen nog al op. Kwarts is onopvallend.
    Nr. 3 t/m 6 komen overeen met de beschrijving van wat Smed noemt “die südliche variante”. Volgens Smed (Steine aus dem Norden blz. 148) hebben we hier te maken met de “klassieke Filipstad Graniet”. Het gesteente komt volgens hem voor rond de stad Filipstad en zuidelijker bij Kortfors. Bij dit gesteente liggen in een zwarte of zwartvlekkige grondmassa, ronde of afgeronde grijspaarse of bruine kaliveldspaten waarvan en aantal een opvallende plagioklaasring heeft. De plagioklaaskorrels zijn wit en de kwarts grijs of blauw. Volgens ons voldoen deze stenen goed aan de beschrijving. 
     

  • f. Kristinehamngraniet

    • 1. Kristinehamngraniet. Herkomst.
    • 2. Kristinehamngraniet. Als. Dk.
    • 3. Kristinehamngraniet. Detail van foto 3.
    • 4. Kristinehamngraniet. Ny Pol. Als. Dk
    • 5. Detail van foto 4.
    • 6. Kristinehamngraniet. Omg. Kerteminde. Dk.
    • 7. Kristinehamngraniet. Als. Dk.
    • 8. Kristinehamngraniet. Omg. Klein Waabs. D.
    • 9. Detail van foto 7.
    • 10. Kristinehamngraniet. Rots. Zuidwestelijk v Filipstad.
    • 11. Kristinehamngraniet. Twijzelerheide.

    Kristinehamngraniet. (1,45 miljard jaren)

    Kristinehamngraniet is afkomstig uit een gebied ten zuidwesten van Filipstad. (Richting Kristinehamn). De graniet maakt deel uit van het Filipstadmassief en heeft dan ook kenmerken die typerend zijn voor gesteenten van het Filipstadmassief. (Kleur, rijkdom aan biotiet, paarsbruine eerstelingen). Er zijn veel overgangen naar Filipstadgraniet. Kristinehamngraniet komt voornamelijk voor als een bruingevlekte graniet of als een duidelijk gestreepte gneisgraniet. (Nr. 10,  nr. 11)
    De bruingevlekte graniet heeft vrij grote (donker)bruine kaliveldspaten(3A) die vrij ver uit elkaar liggen. In dezelfde steen zijn ze vaak verschillend van kleur. Plagioklaasmantels ontbreken gewoonlijk. Opvallend zijn de kleine oranje/rode veldspaten(3B). De grondmassa is rijk aan lichtgekleurde, groenachtige of oranje plagioklaas(3C). Er is weinig kwarts. De kleine kwartskorrels(3D) liggen soms enkele cm uit elkaar. De zwarte mineralen hoornblende en biotiet vormen verspreid over het gesteente aggregaatjes. Kenmerkend zijn de xenolieten (insluitsels) van een fijn, donker gesteente(3E).
    Het gneisachtig type komt m.b.t. mineralen en kleuren met de graniet overeen. In de grondmassa kan echter meer oranje voorkomen en de kwartsjes zijn suikerkorrelig. 

     

                     Terug naar Zw.Zweden/Filipstad                Terug naar Startpagina