U bevindt zich hier: Home > Gidsgesteenten. Uppland/Oostzee > Oostzee

Oostzee

  • a. Noord-Baltische Rapakivigraniet.

    • 1. Gebied van herkomst.
    • 2. Noord-Baltische Rapakivigraniet. De Voorst. N.O.P.
    • 3. Detail van foto 2.
    • 4. Noord-Baltische Rapakivigraniet. Fynshav. Als. Dk.
    • 5. Detail van foto 4.
    • 6. Noord-Baltische Rapakivigraniet. Fynshav. Als. Dk.
    • 7. Detail van foto 6.
    • 8. Noord-Baltische Rapakivigraniet. Fynshav. Als. Dk.
    • 9. Detail van fot 8.
    • 10. Noord-Baltische Rapakivigraniet. Fynshav. Als. Dk.
    • 11. Detail van foto 10.
    • 12. Noord-Baltische Rapakivigraniet. Fjordmose. Als. Dk.
    • 13. Detail van foto 12.
    • 14. Noord-Baltische Rapakivigraniet. Frydendal. Als. Dk.

    Noord-Baltische Rapakivigraniet.  (1600 miljoen jaren)

    Dit gesteente wordt ook wel “Oostzee-Rapakivi” genoemd.
    De vaste rots van dit gesteente is tot nu toe niet gevonden. Het gebied van herkomst ligt zo goed als zeker ergens in het gebied dat op het kaartje van foto 1 is aangegeven. (Tussen Kökar en het gebied van de Rode Oostzeekwartsporfieren.) Men is tot deze conclusie gekomen aan de hand van vondsten in dit gebied en het feit, dat zwerfstenen vooral voorkomen op plaatsen waar ook Rode Oostzeeporfieren relatief veel gevonden worden. Het strand van het Deense eiland Als bij de plaats Fynshav is zo’n gebied. Zowel rode Oostzeeporfieren als Noord-Baltische Rapakivigranieten komen hier relatief erg veel voor. Een verdere aanwijzing dat de rapakivi's uit het aangegeven gebied afkomstig moeten zijn is, dat zwerfstenen nooit noordelijker zijn aangetroffen, ook niet op Kökar en omgeving. Op de oostelijke Oostzeestranden komen ze echter wel voor.
    De rapakivigraniet is door zijn fel oranjerode kleur een opvallend gesteente. De wat pyterlietische, porfierische graniet heeft een groot aantal meest rechthoekige, perthietische kaliveldspaten van 5 – 15 mm lengte, die kriskras door elkaar liggen. Opvallend is het kleurverschil tussen kern en rand. De kern is gewoonlijk oranjegeel, soms iets groenachtig gekleurd. De rand is fel oranjerood.
    Plagioklaasringen komen niet voor.
    De kaliveldspaten liggen in een tussenmassa die vooral bestaat uit grijze, sterk gecorrodeerde kwartsen en wat groen- of bruinachtige plagioklaas. Een groot aantal kwartsen is sterk gebroken en de breuken zijn dusdanig met oranjerode kaliveldspaat opgevuld, dat het er onder een loep soms op lijkt, dat we met verschillende korrels te maken hebben. Deze kwarts is van de eerste generatie. Vooral langs de randen van de kaliveldspaten (maar ook wel elders) vinden we kleine kwartsjes die soms micrografisch zijn vergroeid met de kaliveldspaat. Dit is kwarts van de tweede generatie. De plagioklaas bestaat vooral uit kleine idiomorfe korrels. Behalve in de tussenmassa komt het mineraal ook voor in de kernen van kaliveldspaten.
    Donkere mineralen komen weinig voor. Er is alleen wat biotiet.
    Een groot aantal voorbeelden van stenen is te zien op de website “
    Rapakivi.dk”.

     

     

     

  • b. Oostzeekwartsporfier. Bruin

    • 1. Bruine Oostzeekwartsporfier. Herkomst.
    • 2. Bruine Oostzeekwartsporfier. N.O.P.
    • 3. Bruine Oostzeekwartsporfier. Flyvesandet. Dk.
    • 4. Bruine Oostzeekwartsporfier. Todesdorf. D.
    • 5. Bruine Oostzeekwartsporfier. Nij Beets.
    • 6. Bruine Oostzeekwartsporfier. De Hoeve.
    • 7. Bruine Oostzeekwartsporfier. Flyvesandet. Dk.
    • 8. Bruine Oostzeekwartsporfier. Detail van foto 7.

    Bruine Oostzeekwartsporfier. (1,6 miljard jaren)

    De Oostzeekwartsporfieren zijn afkomstig van de Oostzeebodem oostelijk van Stockholm. Er zijn nogal wat varianten. De kleur van de dichte grondmassa varieert van donkerbruin tot roodbruin. Soms vertoont de grondmassa een groenzweem. (Nr. 4) In deze grondmassa liggen een groot aantal lichtroodachtige kaliveldspaten en kleinere lichtgekleurde, soms iets groenige plagioklazen. De grijze kwartseerstelingen zijn klein. Verschillende hebben een lichtgekleurd aureool (Pijlen nr. 10) Soms ook zijn de veldspaten door een aureool omrand. In de grondmassa komt bovendien nog kwarts voor in fijngrafische vergroeiingen van kwarts en veldspaat. In nr. 8 is dit het beste te zien. Kenmerkend zijn verder de zeer kleine voorkomens van met name augiet. Augiet verweert sneller dan de omringende mineralen, waardoor in het gesteenteoppervlak vaak een groot aantal zeer kleine gaatjes voorkomen. (Op een zaagvlak zijn deze gaatjes vaak duidelijk te zien. Blijkbaar verwijdert de zaag de augiet iets beter dan de andere mineralen.) Soms komen insluitsels voor van andere gesteenten. (Zie 8)

     

  • c. Oostzeekwartsporfier. Rood

    • 1. Rode Oostzeekwartsporfier. Emmerschans.
    • 2. Rode Oostzeekwartsporfier. Als. Dk.
    • 3. Rode Oostzeekwartsporfier. Als. Dk.
    • 4. Detail van foto 3.
    • 5. Rode Oostzeekwartsporfier. Emmerschans.
    • 6. Detail van foto 5.
    • 7. Rode Oostzeekwartsporfier. Fjordmose. Als. Dk.
    • 8. Detail van foto 7.

    Rode Oostzeekwartsporfier. (1,6 miljard jaren)

    Het herkomstgebied van de rode Oostzeekwartsporfier ligt op de zeebodem zuidoostelijk van de Ålandeilanden. Het gesteente heeft meestal een steenrode, maar soms een bruinrode dichte grondmassa. In deze grondmassa liggen een groot aantal kleine hoekige rode kaliveldspaten, die in kleur maar weinig verschillen van de grondmassa. Plagioklaas komt niet voor. De talrijke kleine kwartskorrels zijn vaak wat grijsbruin van kleur. Evenals in het bruine type komen ook hier kleine zwarte augietkorrels voor. Opvallend zijn de kleine, ongeveer 1 cm grote, insluitsels van zwarte of groenachtige basalt. Ze hebben een lichtgekleurde rand.
    Rode Oostzeekwartsporfier kent een groot aantal
    ignimbritische varianten. Zie hiervoor de stenen van foto 3 t/m 5. Vooral de steen van foto 5 is duidelijk ignimbritisch. Opvallend zijn de onregelmatig hoekige kwartsen in steen 5. We zien ze duidelijk op detailfoto 6 bij de pijlen A. Deze kwartsen zijn kenmerkend voor het gesteente. De pijlen B in detailfoto 5 tonen enkele roodbruine vlammen. 
     

  • d. Oostzee syenietporfier.

    • 1. Oostzee syenietporfier. Veenwouden
    • 2. Detail van foto 1.
    • 3. Oostzee syenietporfier. Noord-Bergum.
    • 4. Detail van foto 3.
    • 5. Oostzee syenietporfier. Fjordmose. Als. Dk
    • 6. Detail van foto 5.

    Oostzee syenietporfier (1,6 miljard jaren)

    Oostzee-syenietporfieren zijn afkomstig uit hetzelfde gebied als de Bruine Oostzeeporfieren. Hoewel het herkomstgebied in de Oostzee ten oosten van Stockholm nooit is gevonden, gaat men hier wel van uit, omdat het gesteente altijd gevonden wordt op plaatsen waar ook Bruine Oostzeeporfieren in ruime mate voorkomen.
    Het gesteente omvat een groot aantal verschillende typen. Over het algemeen hebben de stenen een grijsbruine of grijsgroene (vrij) dichte, vlekkerige grondmassa. Het aantal eerstelingen is wisselend. Ook de grootte van deze eerstelingen kan sterk verschillen. Kwarts ontbreekt gewoonlijk. Gewoonlijk vinden we in het gesteente kleine of grotere amandels. Ook het voorkomen van xenolieten van diabaas of porfier is kenmerkend.
    Vaak vinden we in een steen ook nog kleine hoeveelheden van andere mineralen. Kalkspaat komt het meeste voor, zowel in de amandels als gewoon in de grondmassa. Ook chloriet komt nog al eens voor.
    De steen van foto 1 heeft een bruin-grijs-groene grondmassa. De over het algemeen hoekige, rode eerstelingen van kaliveldspaat verschillen nog al in grootte. Een groot aantal heeft een dunne, donkerbruine
    reactierand.(Pijl A) Naast de rode eerstelingen vinden we in de grondmassa kalkspaat.(Pijl B)
    Amandels ontbreken, uitgezonderd een amandel met groene kern en een brede ring van kalkspaat.(Pijl C) Bruinachtige
    xenolieten zijn duidelijk aanwezig. Vooral het exemplaar links is opvallend. Kwarts ontbreekt.

    De steen van foto 3 is een totaal ander type. De steen komt komt praktisch overeen met een door K van der Kley beschreven variëteit. De groenmassa is blauwgroen. In deze grondmassa vinden we een klein aantal oranjerode hoekige kaliveldspaten met een bruine reactierand. Kenmerkend zijn de zeer kleine amandels, die eigenlijk alleen maar met een loupe zichtbaar zijn. (Zie de pijlen op foto 4.) Rechts op de steen zien ze nog een geelwitte, pegmatietachtige xenoliet. (Zie afbeelding hiernaast.) Ook in deze steen ontbreekt kwarts.
     

     

  • e. Ornoïet

    • 1. Ornoïet. Herkomstgebied
    • 2. Ornoïet. Rots. Ornö
    • 3. Ornoïet. Rots. Ornö
    • 4. Ornoïet. Tietjerk

    Ornoïet

    Een gesteente dat bestaat uit witachtige gegranuleerde plagioklaas en grote donkere eerstelingen van hoornblende. Kwarts ontbreekt meestal.
    De hier getoonde stenen wijken wat af van de hoofdvorm.

     

                Terug naar Uppland/Oostzee                   Terug naar Startpagina