Småland granieten. Algemeen/A-N.

Smålandgranieten Algemeen. (1800 miljoen jaren)

Smålandgranieten zijn oude gesteenten.
Verschillende Smalandgranieten tonen lichte deformatie- verschijnselen, die vooral blijkt uit de aanwezigheid van suiker- korrelige kwarts en gneisachtige verschijnselen. Smålandgranieten zijn als groep vrij gemakkelijk te herkennen, maar het bepalen van de juiste soort is veel moeilijker.
De stenen danken hun namen vaak aan de plaats waar steengroeves zijn. In deze groeves delft men vaak de mooiste variant en de vele andere, minder fraaie varianten uit een omringend gebied blijven buiten beschouwing. Bovendien lijken verschillende gesteenten lijken op elkaar en er zijn allerlei overgangen. Dit alles maakt determinatie van zwerfstenen, die tot de rode Smålandgranieten behoren, soms tot een zeer lastige zaak, waarbij een vergissing snel is gemaakt. Mogelijk zitten tussen de hier afgebeelde stenen ook nog fouten in de exacte determinatie!!!
Smålandgranieten hebben over het algemeen rode tot bruingrijze kaliveldspaat. Gewoonlijk is de kaliveldspaat perthitisch. De plagioklaas is gewoonlijk witachtig, licht geelachtig of wat groenig van kleur. De kwartsen zijn gewoonlijk blauw, grijs of wit van kleur. Het aandeel van de donkere mineralen biotiet en hoornblende verschilt sterk per type. Veel rode Smålandgranieten hebben erg weinig donkere mineralen (zure granieten), terwijl bepaalde typen grijze Växjögranieten juist veel donkere mineralen bevatten en zelfs tot de granodierieten kunnen behoren. Stenen uit het noorden van Småland en het aangrenzende Östergötland zijn vaak te herkennen aan de typerende bruine kaliveldspaten. (Vergelijkbaar met Flivikgraniet) De kwarts in deze stenen is blauw van kleur.  We tonen enkele van deze niet verder determineerbare gesteentesoort in het volgende hoofdstuk. Tot de echte Östgötagranieten behoren ze niet omdat rode plagioklaas en ringvorming van plagioklaas rond de kaliveldspaten ontbreekt. 
Veel Smålandgranieten vertonen deformatieverschijnselen in de vorm van groenachtige plagioklaas en suikerkorrelige witte kwarts. Ook kan door deformatie biotiet zijn omgezet in chloriet.
Petrologisch zullen veel Smålandgranieten, afhankelijk van de onderlinge percentages kaliveldspaat en plagioklaas, behoren tot de monzo- of syenodiorieten. 

Smålandgranieten komen als zwerfsteen erg veel voor. Op Oostzeestranden zoals bijv. de stranden van het Deense eiland Als, maken ze een groot deel uit van het totaal aan gesteenten.

  • a. Smålandgranieten. Algemeen. (Foto's)

    • 1. Smålandgraniet.. Damwoude.
    • 2. Smålandgraniet. Gedeformeerd. Mommark. Als.
    • 3. Smålandgraniet. Fjordmosen. Als. Dk.
    • 4. Smålandgraniet. Fjordmosen. Als Dk.
    • 5. Graniet van Östergötland? Eastermar.
    • 6. Graniet van Östergötland. Flyvesandet. Dk.
    • 7. Graniet van Östergotland. Frydendal. Als. Dk.
    • 8. Smålandgraniet. Flyvesandet.
    • 9. Detail van foto 12.
  • b. Barnarpgraniet.

    • 1. Barnarpgraniet. Herkomst.
    • 2. Barnarpgraniet. Als. Dk.
    • 3. Detail van foto 2.
    • 4. Barnarpgraniet. Flyvesandet. Dk.
    • 5. Barnarpgraniet. Als. Dk.
    • 6. Fetail van foto 5.
    • 7. Barnarpgraniet. Vadum Strand. Dk.
    • 8. Detail van foto 7.
    • 9. Barnarpgraniet. Als. Dk.
    • 10. Barnarpgraniet. Detail van foto 3.
    • 11. Barnarpgraniet. Als. Dk
    • 12. Barnarpgraniet. Hindsholm. Dk
    • 13. Detail van foto 12.
    • 14. Barnarpgraniet. Mommark. Als. Dk.
    • 15. Barnarp Tricolore graniet. Sarup Havn. Als. Dk.
    • 16. Barnarpgraniet. Hindsholm. Dk.
    • 17. Barnarpgraniet. Frydendal. Als.
    • 18. Detail van foto 17.

    Barnarpgraniet.

    Barnarpgraniet is afkomstig uit de buurt van Barnarp t.z.v. de stad Jönköping. Het gesteente maakt deel uit van de Filipstadgranieten.
    We hebben hier te maken met granieten met roodbruine, rechthoekige en afgeronde kaliveldspaten. Al deze kaliveldspaten hebben dezelfde tint. Ze zijn deels gekneusd. Een aantal exemplaren heeft een lichtgele/groenachtige ring van in
    epidoot omgezette plagioklaas. In dezelfde kleuren omgezette plagioklaas komen we ook (soms opvallend) tegen in de grondmassa. Een kenmerkend bestanddeel voor het gesteente is de aanwezigheid van blauwe kwartsen. Biotiet vormt een groot aantal aggregaten, waarin een groot aantal, met het blote oog zichtbare, vooral gele, titanietkristallen in voorkomen. (Zie nr. 7) Barnarpgranieten met roodbruine veldspaat, blauwe kwarts en gele of groene omgezette plagioklaas worden wel tricoloregranieten genoemd. De foto's 9 t/m 13 zijn fraaie voorbeelden. 
     

  • c. Flivikgraniet

    • 1. Flivikgraniet. Herkomst.
    • 2. Flivikgraniet. Rots t.n.v. Flivik.
    • 3. Flivikgraniet. Detail van foto 2.
    • 4. Flivikgraniet. Nij Beets.
    • 5. Flivikgraniet. Nij Beets.
    • 6. Flivikgraniet. Drachten
    • 7. Flivikgraniet. Garijp.
    • 8. Flivikgraniet. Tietjerk.
    • 9. Flivikgraniet Als. Dk.
    • 10. Detail van foto 9.
    • 11. Flivikgraniet. Ny Pol. Als. Dk.
    • 12. Detail van foto 11.
    • 13. Flivikgraniet. Kegnaes. Dk.

    Flvikgraniet.

    Een graniet uit het dorp Flivik en omgeving in het kustgebied van Småland, enige tientallen km ten zuiden van Västervik.
    Flivikgraniet heeft een middelkorrelige grondmassa waarin een vaak beperkt aantal grotere bruinrode kaliveldspaten ligt. Deze kaliveldspaten vertonen deels een zonaire opbouw. In de grondmassa ligt verder een grote hoeveelheid blauwe kwarts. De kwarts kan ook witgrijs en
    suikerkorrelig zijn. Plagioklaas komt voor in wisselende hoeveelheden. Biotiet vormt aggregaten.
     

  • d. Götemargraniet

    • 1. Götemargraniet. Herkomst.
    • 2. Götemargraniet. Rots. Omg. Götemaren.
    • 3. Götemargraniet. Detail van foto 2.
    • 4. Götemargraniet. Rots. Omg. Götemaren.
    • 5. Götemargraniet. Rots. Omg. Götemar.
    • 6. Detail van foto 5.
    • 7. Götemargraniet. Flyvesandet. Dk.
    • 8. Götemargraniet. Als. Dk.

    Götemargraniet.

    Götemargranieten zijn afkomstig uit het kustgebied van Oost-Småland, ongeveer 30 km t.z.v. Västervik. De graniet valt op door de 2-4 mm grote blauwgrijze, afgeronde kwartsen (3A) en kleinere bruinviolette vaak hoekige kwartsen 3B), die de vrij grote, deels rechthoekige kaliveldspaten omringen. De twee soorten kwarts verraden, dat we hier met een rapakivigesteente te maken hebben. De grote kaliveldspaten die vooral uit microklienperthiet bestaan hebben echter geen mantel van plagioklaas. Ze zijn mooi dieprood tot roodbruin van kleur. Plagioklaas komt niet voor. Biotiet slechts in zeer kleine hoeveelheden. Götemargraniet is te onderscheiden van bepaalde pyterlieten van Åland/Finland door de kleur van de kaliveldspaten en de lichtere kleur van de kwartsen. Het fraaiste type (Foto. 2) is een veel gebruikte natuursteensoort.

  • e. Graversforsgraniet. Donker

    • 1. Graversforsgraniet. Rots. Omg. Graversfors.
    • 2. Detail van foto 1.
    • 3. Graversforsgraniet. Zwaagwesteinde.
    • 4. Graversforsgraniet. Nij Beets.
    • 5. Graversforsgraniet. Klein Waabs. D.
    • 6. Graversforsgraniet. Kås Strand. Dk.
    • 7. Detail van foto 6.
    • 8. Graversforsgraniet. Drachten.

    Graversforsgraniet. Donker.

    Donkere Graversforsgraniet heeft een groot aantal, vaak grote, grijsachtige tot donkerbruine veldspaten, die deels perthitisch zijn en meestal Karlsbader Tweelingen vormen. Vaak geven ze het gesteente een porfierische aanblik. De kaliveldspaten worden omgeven door oranje of gele plagioklaas. Dit mineraal is in ruime mate aanwezig. Bij kleinere kristallen is de rand soms volledig. De kwartsaggregaten zijn grijs tot violetblauw van kleur. Ze zijn gewoonlijk minder opvallend dan in het rode type. Donkere mineralen (hoornblende, maar vooral biotiet) ligt in grote aggregaten om de veldspaten heen. De hoeveelheid is veel groter dan in het rode type.

  • f. Graversforsgraniet. Rood.

    • 1. Graversforsgraniet. Herkomst.
    • 2. Graversforsgraniet. Losse steen. Omg. Graversfors.
    • 3. Graversforsgraniet. N.O.P.
    • 4. Graversforsgraniet. Als. Dk.
    • 5. Graversforsgraniet. Drachten.
    • 6. Graversforsgraniet. Als. Dk.
    • 7. Graversforsgraniet. Giekerk.
    • 8. Graversforsgraniet. Flyvesandet.
    • 9. Graversforsgraniet. Porfierisch. Ureterp.
    • 10. Graversforsgraniet. Porfierisch. N.O.P.
    • 11. Detail van foto 10.
    • 12. Graversforsgraniet. Porfierisch. Als, Dk.
    • 13. Detail van foto 12.

    Graversforsgraniet. Rood. (1,7 miljard jaren)

    Graversforsgranieten zijn afkomstig uit een gebied ten noorden van Norrköping. Binnen de groep komen nogal wat variaties voor. Er zijn rode en donkere typen. Vaak zijn beide typen porfierisch van uiterlijk. Hier zijn vooral de porfierische typen afgebeeld.
    In het algemeen hebben we te maken met stenen met bruinachtig tot rode, meestal grote kaliveldspaten. Om de kaliveldspaten heen vinden we plagioklaas van geelachtige, groenachtige, bruinachtige of rode kleur. Soms vormt de plagioklaas een rand of een deel van een rand om de veldspaten. (Nr.8) Ook in de
    perthitische veldspaten vinden we vaak nog plagioklaas. De kwarts kan verschillende kleuren hebben. De kleur varieert van lichtgrijs tot paarsblauw. Vaak ligt de kwarts in klonters als een net om de veldspaten heen. Zwarte mineralen komen meestal voor in matige of kleine percentages. Vaak vertoont zich wat biotiet in langgerekte aggregaten, die samen met de kwarts om de veldspaten liggen.
    Gele
    titaniet is een geregeld voorkomend bijkomstig mineraal, dat vaak met het blote oog wel is te herkennen. 
     

  • g. Jaräda-/Mariannelundgraniet

    • 1. Järeda-/Mariannelundgraniet. Herkomst.
    • 2. Järeda-/Mariannelundgraniet. Flyvesandet. Dk,
    • 3. Järeda-/Mariannelundgraniet. Detail foto 2.
    • 4. Järeda-/Mariannelundgraniet. Opende.
    • 5. Järeda-/Mariannelundgraniet. Detail foto 4.
    • 6. Jarädagraniet. Langelo.
    • 7. Detail van foto 6.
    • 8. Järeda-/Mariannelundgraniet. Als. Dk.
    • 9. Detail van foto 14.

    Jaräda-/Mariannelundgraniet.

    Een graniet uit Noord-Småland, een aantal tientallen km t.z.v. Mariannelund. We hebben hier te maken met een opvallend gesteente, waar de grote aantallen roodbruine- tot beige, deels hoekige kaliveldspaten worden doorsneden door evenwijdig liggende strepen van donkere mineraal. (hoornblende, biotiet). Dit verschijnsel wijst op deformatie. Sommige kaliveldspaten hebben iets van een plagioklaasring. De kwartsen zijn over het algemeen blauw van kleur, maar kunnen ook grijs zijn. Vroeger noemde men dit gesteente Mariannelundgraniet. Tegenwoordig is de benaming meestal Jarädagraniet. Volgens Bräunlich (Kristallin.de) bevat de graniet meer hoornblende dan biotiet. Dit is opvallend voor een Smålandgraniet.

  • h. Jungfrungraniet

    • 1. Jungfrungraniet. Herkomst.
    • 2. Jungfrungraniet. Noordpunt Öland.
    • 3. Detail van foto 2.

    Jungfrungraniet.

    Dit pyterlietachtige rapakivigesteente is afkomstig van het eiland Blå Jungfrun tussen Oskarshamn en de noordpunt van het eiland Öland. Volgens Smed is het een uitvergrote vorm van Götemargraniet. Om de perthitische kaliveldspaten liggen kransen en snoeren van (donker)rookgrijze kwarts. Kleinere bruine kwartsen komen ook voor. De kaliveldspaten zijn soms Karlsbader tweelingen. Plagioklaas laat zich niet zien. Ook biotiet komt zeer weinig voor. Het ligt tussen de kwartsen rondom de kaliveldspaten.

                                        

                                                                 Blå Jungfrun

  • i. Kindagraniet

    • 1. Kindagraniet. Herkomst.
    • 2. Kindagraniet. Flyvesandet. Dk.
    • 3. Kindagraniet. Detail van foto 2.

    Kindagraniet. (1,7 miljard jaren)

    Kindagraniet behoort tot de groep van Filipstadgranieten. De naam is afkomstig van het dorp Kinda ongeveer 50 km ten zuiden van Linköping in het zuiden van Östergötland. Het gesteente is wat jonger dan de Smålandgranieten.
    Kindagraniet heeft een aantal gelijkgekleurde bruinviolette kaliveldspaten, die deels zijn omgeven door een vaak onvolledige oranje plagioklaasring (3D). Deze kaliveldspaten zijn meest onregelmatig hoekig en verschillen nog al in grootte. Kenmerkend voor het gesteente zijn de altijd aanwezige blauwe kwartsen (3C). Plagioklaas is geelgroen (3E), wit (3A) en oranje (3B). Biotiet komt vrij veel voor.

     

  • j. Loftahammar-gneisgraniet

    • 1. Loftahammar-gneisgraniet. Herkomst.
    • 2. Loftahammar-gneisgraniet. Rots t.w.v. Loftahammar.
    • 3. Loftahammar-gneisgraniet. Detail foto 2.
    • 4. Loftahammar-gneisgraniet. Rots t.w.v. Loftahammar.
    • 5. Loftahammar-gneisgraniet. Rots bij pont Loftahammar.
    • 6. Loftahammar-gneisgraniet. Rots. Omg. Loftahammar.
    • 7. Loftahammar-gneisgraniet. Nij Beets
    • 8. Loftahammar-gneisgraniet. Als. Dk.
    • 9. Loftahammar-gneisgraniet. Omg. Drachten.
    • 10. Loftahammar-gneisgraniet. Flyvesandet. Dk.
    • 11. Loftahammar-gneisgraniet. Rots t.w.v. Loftahammar.
    • 12. Loftahammar-gneisgraniet. Suawoude.

    Loftahammar-gneisgraniet.

    Loftahammar-gneisgraniet is afkomstig van de Zweedse oostkust ter hoogte van Loftahammar. We hebben hier te maken met opvallende ogengneis. Het gesteente bestaat uit een groot aantal lensvormige roodachtige veldspaten, die omwonden worden door dunne slieren diepzwarte biotiet en wat grijze of blauwachtige kwarts (3C). Ook biotietarme rode banden komen voor (3D). De lensvormige kaliveldspaten lopen op het eind nog al eens uit op een scherpe punt (3B). De plagioklaas is bruinachtig/groen of grijs van kleur (3A). Het mineraal komt als lapjes voor in de rode veldspaten, maar kan zelf ook ogen vormen.(Nr. 8, 10). Soms vormt het iets van een rand om de kaliveldspaten. De dicht op elkaar liggende “ogen” van kaliveldspaat en het gewoonlijk hoge biotietgehalte onderscheiden dit gesteente van andere ogengneizen.

     

                        Terug naar Smaland                                  Terug naar Startpagina